Page 129 - Demo

127Skulptura Skulptura e gurt%u00eb monumentale e pa zhvillimin e saj n%u00eb fillim t%u00eb mij%u00ebvje%u00e7arit mes viteve 1050-1100 n%u00eb jug t%u00eb Franc%u00ebs. Shkaqet e rifitimit t%u00eb p%u00ebrmasave njer%u00ebzore n%u00eb skulptur%u00eb, mund t%u00eb k%u00ebrkohen tek kryq%u00ebzatat dhe l%u00ebvizjet e shumta t%u00eb pelegrin%u00ebve n%u00eb vendet e shenjta. P%u00ebrpjekjet e para shihen n%u00eb kishat p%u00ebrreth Toloz%u00ebs, Spanj%u00eb, ku dallohen figurat e shenjtor%u00ebve gati n%u00eb p%u00ebrmasa reale. Ato mbizot%u00ebrojn%u00eb hap%u00ebsir%u00ebn kompozicionale, nd%u00ebrsa rrethohen me simbolet p%u00ebrkat%u00ebse t%u00eb shenjt%u00ebve. K%u00ebto komplekse skulpturore nuk kan%u00eb vet%u00ebm q%u00ebllim dekorativ, por edhe shpreh%u00ebs, pasi rrethohen shpesh me figura q%u00eb duhet t%u00eb largojn%u00eb forcat e s%u00eb keqes. Edhe pse shum%u00eb larg artit klasik, figurat romanike dallojn%u00eb p%u00ebr intensitetin shpreh%u00ebs, fantazin%u00eb e formave dhe shp%u00ebrdredhjen nervoze t%u00eb trupave.Mbetjet e qytet%u00ebrimit klasik shihen akoma t%u00eb qarta n%u00eb Provenc%u00eb dhe n%u00eb Itali. N%u00eb kish%u00ebn e Sh%u00ebn Zhil du Gad (Gilles du Gard) shihen disa nga shembujt m%u00eb t%u00eb mir%u00eb t%u00eb kornizimit arkitektonik, kolonat e lira dhe kapitelet me gjethe. Ajo q%u00eb vlen t%u00eb p%u00ebrmendet n%u00eb skulptur%u00ebn romanike %u00ebsht%u00eb edhe rifitimi i p%u00ebrmasave monumentale n%u00eb figurat e gurta. N%u00eb shekujt e m%u00ebparsh%u00ebm, skulptura ishte reduktuar vet%u00ebm n%u00eb basorelieve q%u00eb p%u00ebrdoreshin p%u00ebr dekore kishash, por q%u00eb nuk dallonin p%u00ebr nivel artistik t%u00eb lart%u00eb.Piktura P%u00ebrgjith%u00ebsisht piktura romanike nuk paraqet zhvillim t%u00eb ngjash%u00ebm n%u00eb krahasim me skulptur%u00ebn dhe arkitektur%u00ebn, po ruan nj%u00eb vijueshm%u00ebri m%u00eb t%u00eb q%u00ebndrueshme. Me fillimin e mij%u00ebvje%u00e7arit piktura mundohet t%u00eb ndjek%u00eb zhvillimet plastike t%u00eb skulptur%u00ebs. L%u00ebvizjet gjarp%u00ebruese t%u00eb linjave n%u00eb artin e miniaturave, ndjekin zhvillimet e shekujve t%u00eb m%u00ebparsh%u00ebm, duke formuar zona ritmike e plane t%u00eb dallueshme. Ato realizohen me prekje t%u00eb shpejta, q%u00eb shquhen p%u00ebr karakterin intim gati kaligrafik. Ndryshe paraqitet piktura murale, e cila dallohet p%u00ebr konturimin e fort%u00eb t%u00eb val%u00ebzimit t%u00eb veshjeve dhe tipareve t%u00eb personazheve. Figurat e shenjta jan%u00eb statike, nd%u00ebrsa gjestet e tyre naive spikatin mbi sfonde abstrakte e t%u00eb zhveshura. Arti romanik ishte nj%u00eb zon%u00eb nd%u00ebrmjet%u00ebse mes artit klasik greko-romak dhe atij gotik, ku zhvillimet artistike ndoq%u00ebn nj%u00eb impuls t%u00eb ri. Fig. 5. Skulptur%u00eb e stilit romanikFig. 6. Fragmente skulptorike n%u00eb Neytil, Dojon, 1125-1150 Fig. 7. Detaje nga fasada e Sh%u00ebn Zhil du GadFig. 8. Profeti Daniel, Katedralja e Augsburg shek. XI, vetrazhFig. 9. Tre magjistar%u00ebt, miniatur%u00eb nga Psalmi i Sh%u00ebn Albans, shek. XIIFig. 10. Detaj nga jeta e Sh%u00ebn Eldrado, Novalesa Abej, afresk